Plastiques ko byɔ gbɛzán mǐtɔn sín akpáxwé lɛ bǐ mɛ-sín sinnugannú e mǐ nɔ hun zǎnzǎn é jí kaka jɛ nǔɖuɖu hwemɛ tɔn e mǐ nɔ ɖè tɔ́n é jí kaka jɛ aɖukún e mǐ nɔ sɔ́ dó klɔ́ aɖu mǐtɔn lɛ na ɖò zǎnmɛ é jí. Nǔ enɛ e fá, bo nɔ dɔ́ji, bo ma ka lɛ́ xɔ akwɛ sɔmɔ̌ ǎ é ko vɔ́ gbɛtɔ́ lɛ sín aca blóɖó kpo lee é nɔ cí mɔ̌to ɖɔhun é kpo. É ɖò mɔ̌ có, ɖò huzuhuzu enɛ e nɔ zɔ́n bɔ nǔ lɛ nɔ bɔkun é gudo ɔ, nǔ we e plastique ɖó é ɖò wɛn d’eji wɛ: é nyí nǔ e nɔ sísɛ́ mɛ bɔ è nɔ yì nukɔn ɖò gbɛ̌ta mɛ é ɖé, bo lɛ́ nyí tagba nǔ e lɛlɛ̌ dó mǐ lɛ é tɔn gbɔn gbɛ̀ ɔ bǐ mɛ é ɖé.
I. Jiji kpo Plastiques sín jiji kpo: Nǔ e è nɔ zán lɛ é sín huzuhuzu ɖé
Ðò xwè 1907 mɛ ɔ, Belgique-Amɛlika nu e nɔ hɛn nǔ gblé dó mɛ wu é Leo Baekeland bló plastique nukɔntɔn e è sɔ́ nǔ dó bló na bĭ é (e è nɔ ylɔ ɖɔ "Bakelite")-e nɔ xlɛ́ nǔ e è ma nɔ mɔ ɖò jɔwamɔ linu ǎ é nukɔntɔn ɔ. Ðò xwè kanweko e bɔ d’ewu é mɛ ɔ, è bló plastique kanweko mɔkpan, kaka jɛ polyéthylène (PE), polypropylène (PP) kpo polyéthylène téréphthalate (PET) kpo jí, bɔ è bló bɔ ɖokpo ɖokpo yetɔn sɔgbe xá hudo tawun tawun lɛ. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, PET, ɖó é nɔ kɔ́n tawun bo nɔ lɛ́ ɖí xwi xá nǔ e é nɔ xò lɛ é wutu ɔ, é huzu nǔ e è nɔ sɔ́ dó bló ahan go lɛ na é; hwenu e polyéthylène, ɖó é nɔ hɛn nǔ cí mɔ̌ é kpo nǔwukpikpé tɔn e nɔ hɛn sin gló é kpo ɔ, é huzu nǔ e è nɔ zán ɖò fí bǐ ɖò nǔ e è nɔ zán ayihɔngbe ayihɔngbe lɛ é mɛ é, bɛ́sín kɔ́fu lɛ jí kaka jɛ nǔ e è nɔ sɔ́ kɔ́fu dó bló na lɛ é jí.
Nǔ taji atɔn wɛ zɔ́n bɔ plastique fɔ́n bo ɖò jijɛji wɛ: akwɛ kpɛɖé (ɖó nǔ e è nɔ bló ɖò ami mɛ lɛ é nɔ w’azɔ̌ ganji wutu), é fá (hlɔnhlɔn e è nɔ zán dó hɛn nǔ lɛ é nyí gan tɔn sín wǒgɔ́ ɔ kpowun), bo lɛ́ ɖí xwi xá nǔ e nɔ hɛn nǔ gblé lɛ é (é nɔ ɖí xwi xá acide, alkali, kpo jɔhɔn kpo). Nǔ enɛ lɛ zɔ́n bɔ é yawu ɖyɔ nǔ e è nɔ zán ɖ’ayǐ lɛ é. Cobonu xwè 1950 lɛ na wá sù ɔ, 90% ɖò nǔ e è nɔ bɛ́ dó kɔ́fu mɛ lɛ é mɛ ɖò gbɛ̀ ɔ bǐ mɛ nɔ ganjɛ kɔ́fu alǒ gan wu, amɔ̌, égbé ɔ, nǔ e è nɔ sɔ́ plastique dó bló na lɛ é nɔ ɖu 40% jɛji.
II. "Alɔdómɛtɔ́ Gbɛ̀ ɔ Bǐ Tɔn lɛ" Ðò Gbɛzán Ayihɔngbe Ayihɔngbe Tɔn Mɛ
Mɛ égbé tɔn lɛ nɔ ganjɛ plastique wu ɖò nǔ e ye nɔ wà lɛ é ɖibla nyí bǐ mɛ:
•Azɔngbɔnúmɛ: Azɔngblenú e è nɔ zán azɔn ɖokpo é, IV-tubes, masques, kpo nǔ ɖevo lɛ kpo nɔ ganjɛ vǐjiji kpo ayijayǐ kpo e ɖò plastique lɛ mɛ é wu, bɔ enɛ nɔ ɖè azɔn e nɔ hɛn mɛ gble é kpò tawun;
•Nǔ e è nɔ zán ɖò alokan jí lɛ é: È sɔ́ fɛ́n e è nɔ zán ɖò nǔnywɛ xwitixwiti linu lɛ é (ɖi ABS) dó bló alokan lɛ sín kɔ́fu lɛ, klavié ɔdinatɛ́ɛ jí tɔn lɛ kpo nǔ e nɔ cyɔn alɔ kɔ́lu jí lɛ é kpo bǐ na, bɔ ye nɔ xò hlɔnhlɔn kpo nǔ e nɔ cyɔn alɔ kɔ́lu jí lɛ é kpo kplé;
•Xwé: Sín ayihunnú yɔkpɔvu lɛ tɔn jí kaka jɛ nǔ e è nɔ zán ɖò xwégbe lɛ é jí ɔ, plastique lɛ nɔ ɖó ɖiɖe e vɛwǔ lɛ é gbɔn nǔ e è nɔ sɔ́ dó jǐ é gblamɛ, bo nɔ lɛ́ ɖí xwi xá jɔhɔn- kpo nǔvínúví lɛ kpo hú atín;
•Nǔ e è nɔ zán ɖò gle mɛ lɛ é: Nǔnywɛ xwitixwiti sín nǔ e è nɔ zán dó bló nǔ dó kɔ́ mɛ é nɔ ganjɛ fímu polyéthylène tɔn wu bo nɔ hɛn jɔhɔn gló, bɔ enɛ nɔ zɔ́n bɔ nǔkún lɛ nɔ na nǔkún hú 30%.
É lɛ́ nyɔ́ kpɔ́n hú mɔ̌ ɖɔ è ni zán nǔ yɔyɔ̌ e è nɔ zán "microplastiques" lɛ é.
III. Akwɛ E È Nɔ Zán Ðò Ayikúngban ɔ Jí É È Sixu Gbɔn Ǎ .
Amɔ̌, lee plastique lɛ nɔ nɔ ayǐ sɔyi gbɔn é (ee nɔ ɖu xwè kanweko mɔkpan cobɔ ye nɔ gblé ɖò jɔwamɔ linu é) ɖò nǔ e nɔ zɔ́n bɔ è nɔ ɖó tagba lɛ é dɔn wá wɛ. Lee nǔjlɛdonǔwu lɛ xlɛ́ gbɔn é ɔ, è nɔ bló plastique tɔn livi 400 mɔ̌ gbɔn gbɛ̀ ɔ bǐ mɛ ɖò xwè ɖokpo ɖokpo mɛ, bɔ 9% ɖò ye mɛ jɛn è nɔ vɔ́ zán, bɔ gègě yetɔn nɔ wá fó dó fí e è nɔ bɛ́ nǔ kwijikwiji lɛ ɖó é alǒ xù mɛ. "Tɔtɛntinto zunkɔ́ tɔn" e ɖò Pacifique é ɖaxó hú France tɔn azɔn atɔ́ɔ́n dìn, bɔ kanlin xù tɔn livi ɖokpo jɛji nɔ kú xwewu xwewu ɖó plastique e ye nɔ ɖu é wu. Afɔku e nɔ hɛn nǔ gblé dó mɛ wu hugǎn é wɛ nyí ɖɔ è nɔ hɛn nǔ kwijikwiji kpɛví kpɛví lɛ wá -nǔnywɛ xwitixwitizɔ́watɔ́ lɛ mɔ ɖɔ é ɖó wuntun ɖé lɛ ɖò hun gbɛtɔ́ tɔn mɛ, ɖò vǐkpo mɛ, bo tlɛ ɖò anɔ̌sin mɛ, é ɖò mɔ̌ có, è kpó ɖò nǔ ba kpɔ́n dó nǔ e é nɔ wà dó lanmɛ na nɔ ganji wu nú táan gegě é mɛ wɛ.
Bo na dó ɖí xwi xá tagba enɛ ɔ, tò lɛ wà nǔ: UE ɖè sɛ́n ɖé tɔ́n bo gbɛ́ ɖɔ è ni ma zán tavo jí nǔ e è sɔ́ plastique dó bló lɛ é azɔn ɖokpo ó, China sɔ́ "plastique gbɛ́" tɔn e è jlaɖó é ɖé ɖó te (é gbɛ́ ɖɔ è ni ma zán plastique e ma nɔ hɛn nǔ gblé ǎ lɛ é ɖò 2025), bɔ azɔ̌xwé lɛ ɖò cor{s P}de kpo e è sɔ́ plastique dó bló na lɛ é blóɖó wɛ bléblé. nǔ e nɔ hɛn nǔ gblé lɛ é (ɖi PBAT ɖɔhun). Nǔxɔtɔ́ lɛ sixu lɛ́ d’alɔ gbɔn saki e mɛ è nɔ xɔ nǔ ɖè lɛ é zinzan, nǔ e è ma ko bló tuto na ǎ lɛ é xixo, kpo go PET tɔn lɛ xixo ɖó vo kpo ye vɔ́ zán kpo gblamɛ.
Gbɔn gudo: Jlɛjininɔ .
Plastique ɖesu nyí hwɛhuhu sín jɔwamɔ linu ǎ; nǔ taji ɔ wɛ nyí lee è nɔ kpé nukún dó gbɛzán tɔn wu gbɔn é. Hwenu e mǐ ɖò vivǐ ɖagbe e é nɔ hɛn wá é tɔn ɖu wɛ é ɔ, mǐ ɖó na lɛ́ sɛkpɔ nǔ e nǔxɔtɔ́ lɛ sɔ́ é ɖokpo ɖokpo kpodo linlin ɖagbe kpo-ɖò bǐbɛ̌mɛ ɔ, sɔgudo ayikúngban ɔ tɔn cyɔn alɔ jí nɔ bɛ́sín nǔ e è sɔ́ plastique dó bló lɛ é ɖokpo ɖokpo sín alɔcyɔnmɛji jí. Ði lee mɛ e nɔ kpé nukún dó ayikúngban ɔ wu lɛ é nɔ ɖɔ gbɔn é ɔ, "Mǐ ɖu ayikúngban ɔ sín gǔ ǎ, mǐ yí ɖò kúnkan mǐtɔn lɛ gɔ́n." Plastic ɖiɖe ɖ'ayi ɖi "azɔwanu" ɖɔhun bo ma nyi agban nu civilization ɔ sixu nyi azɔ ɖe jijimɛ mitɔn ɖo na hɛn ɖ'ayi mɛ.
